Düşünmek Nedir? Düşünceyle Arasındaki Fark
Düşünme; zihnin bilgileri anlamlandırdığı, değerlendirdiği ve bir sonuca ya da karara ulaşmaya çalıştığı süreçtir. Düşünce ise bu sürecin sonunda ortaya çıkan fikir, görüş veya zihinsel içeriktir. Günlük kararlar, planlar ve sorunlara çözüm arayışları düşünmenin somut örnekleridir.
Bu yazıda (5)
Düşünmek, yalnızca akıldan bir cümle geçirmek değildir. Bir durumu anlamaya çalışmak, seçenekleri değerlendirmek, bilgiler arasında bağlantı kurmak ve sonunda bir karar vermek de düşünmenin parçalarıdır. İnsan, düşünme sayesinde çevresini yorumlar ve davranışlarını yönlendirir.
Düşünmenin tanımı
Düşünme, zihnin fikirleri, bilgileri ve yaşantıları ele alıp onlara anlam vermesi, aralarında bağlantı kurması ve bir sonuca ulaşmaya çalışmasıdır. Bu süreçte kişi bir şeyi olduğu gibi kabul etmek yerine onu inceleyebilir, değerlendirebilir, hatırlayabilir, hayal edebilir veya ne yapacağına karar verebilir. Bu nedenle düşünme, zihinde gerçekleşen etkin ve düzenleyici bir süreç olarak görülebilir.
Düşünme çoğu zaman dışarıdan gelen bir durumla başlar. Örneğin pencereden baktığında gökyüzünün karardığını gören bir öğrenci, yağmur yağma ihtimalini düşünür. Hava durumunu, yanında şemsiye olup olmadığını ve gideceği yerin uzaklığını değerlendirir; ardından şemsiye almaya karar verebilir. Burada görme bir başlangıç bilgisi sağlar, fakat bu bilgiyi yorumlayan ve karara dönüştüren zihinsel süreç düşünmedir.
Düşünme, her zaman o anda duyularla alınan bir bilgiye bağlı değildir. Bir öğrencinin geçmişte yaşadığı bir olayı hatırlaması, gelecekte yapacağı bir geziyi zihninde canlandırması veya henüz karşılaşmadığı bir durum hakkında olasılıkları değerlendirmesi de düşünmeyle ilişkilidir. Düşünmenin farklı biçimleri bulunur; bu biçimler ilerleyen çalışmalarda ayrıntılı olarak ele alınabilir.
Düşünme ile düşünce arasındaki fark
Düşünme bir süreçtir; düşünce ise bu süreçte ortaya çıkan fikir, görüş, inanç, değerlendirme ya da zihinsel içeriktir. Başka bir deyişle düşünme, zihnin çalışmasıdır; düşünce ise bu çalışmanın ürünü veya ulaştığı içeriktir. Bu iki kelime günlük dilde bazen aynı anlamda kullanılsa da aralarındaki temel ayrım süreç ile sonuç arasındaki farktır.
Örneğin bir öğrenci, sınavdan önce hangi konulara çalışması gerektiğini belirlemek için seçeneklerini gözden geçirir, zamanını hesaplar ve bir çalışma düzeni kurar. Bu sırada gerçekleşen karşılaştırma ve değerlendirme düşünmedir. “Önce matematik çalışmalıyım.” sonucu ise ortaya çıkan düşüncedir. Öğrenci bu düşünceyi daha sonra değiştirebilir; yeni bir bilgi edindiğinde veya zamanının yetmediğini fark ettiğinde yeniden düşünür. Böylece düşünme devam eden bir etkinlik, düşünce ise bu etkinlik sırasında oluşan ve değişebilen bir sonuç olur.
Bir konu hakkında henüz karar vermeden zihinde onu ele almak da düşünmenin bir parçasıdır. Karar verildiğinde veya bir görüş oluşturulduğunda ise belirli bir düşünce ortaya çıkar. Bu ayrım, zihnimizde olup biteni fark etmemize yardım eder: “Şu anda seçenekleri değerlendiriyorum.” demek düşünme sürecini, “Bence en uygun seçenek bu.” demek ise oluşan düşünceyi gösterir.
Düşünmenin temel özellikleri
Düşünme, çoğu zaman bir soru veya merakla hareketlenir. Kişi önce neyi anlamaya çalıştığını belirler, sonra elindeki bilgileri birbirleriyle ilişkilendirir. Benzerlik ve farklılıkları karşılaştırır, seçeneklerin sonuçlarını değerlendirir ve uygun gördüğü bir sonuca ulaşır. Ancak her düşünme aynı biçimde ilerlemez; bazen açık bir karar verir, bazen yalnızca bir olasılığı zihninde inceler.
Düşünme sırasında soru sormak önemli bir başlangıçtır. “Bu neden oldu?”, “Başka nasıl olabilir?” veya “Hangi seçeneğin sonucu daha iyi olur?” gibi sorular zihni bilgileri araştırmaya ve düzenlemeye yöneltir. Düşünmenin soru sormayla ilişkisi, ayrı bir başlıkta ele alınabilecek kadar geniştir. Kavram, yargı ve gerekçe arasındaki ilişkiler de düşünmenin nasıl düzenlendiğini anlamaya yardımcı olan başka bir konudur.
Bir öğrenci bir bitkinin neden solduğunu anlamaya çalışırken sulama miktarını, aldığı ışığı ve toprağın durumunu karşılaştırabilir. Bu bilgileri ilişkilendirip en güçlü açıklamayı seçmesi, düşünmenin soru sorma, ilişki kurma, karşılaştırma ve değerlendirme işlemleriyle ilerlediğini gösterir. Eleştirel düşünme ise düşünceleri daha özel bir değerlendirme yöntemiyle ele alan ayrı bir konudur.
Günlük yaşamdan düşünme durumları
Düşünme, günlük yaşamda sürekli karşılaşılan küçük ve büyük kararların içinde görülür. Sabah okula giderken hangi kıyafetlerin uygun olduğunu seçmek, ödevleri hangi sırayla yapacağını planlamak, bir arkadaşınla yaşadığın anlaşmazlığın nasıl düzeltilebileceğini değerlendirmek düşünme durumlarıdır. Bu örneklerde kişi yalnızca bir bilgiye tepki vermez; koşulları dikkate alır, seçenekleri karşılaştırır ve bir davranış seçer.
Örneğin bir öğrenci ertesi gün teslim edeceği ödevi tamamlamak istiyor, fakat aynı zamanda dinlenmeye de zaman ayırmak istiyor olabilir. Önce yapması gereken işleri belirler, ne kadar zamanının bulunduğunu hesaplar, işleri önem sırasına koyar ve bir plan oluşturur. Plan işe yaramazsa yeniden düşünerek süreyi değiştirebilir veya başka bir yol deneyebilir. Buradaki amaç bir engeli aşarak istenen sonuca ulaşmaktır.
Bir soruna çözüm ararken farklı seçenekler üretmek ve ardından bunlar arasından uygun olanı seçmek de düşünmenin günlük bir örneğidir. Problem çözme sürecinin bütün aşamaları ise bu makalenin kapsamı dışındaki ayrı bir konudur. Günlük düşünmelerin bazıları konuşarak, bazıları içimizden sessizce, bazıları da zihinde görüntüler ve anılarla gerçekleşebilir.
Düşünmenin insan yaşamındaki önemi
Düşünme, öğrenmenin temel araçlarından biridir. Yeni bir bilgi öğrenirken onu önceki bilgilerle ilişkilendirir, ne anlama geldiğini değerlendirir ve gerektiğinde farklı bir durumda kullanırız. Bir metnin ana fikrini bulmak, matematikte hangi işlemin gerekli olduğunu belirlemek veya bir deneyin sonucunu açıklamaya çalışmak düşünmenin öğrenmedeki işlevini gösterir.
İnsanlar seçim yapmak ve davranışlarını yönlendirmek için de düşünür. Bir etkinliğe katılıp katılmamaya, zamanını nasıl kullanacağına veya bir davranışın başkalarını nasıl etkileyebileceğine karar verirken olası sonuçları göz önünde bulundurur. Böylece düşünme, yalnızca bilgi edinmeye değil, günlük yaşamı düzenlemeye de yardım eder. Sorunlarla karşılaşıldığında hedefi belirlemek, engelleri fark etmek, alternatifler üretmek ve uygun seçeneği değerlendirmek de düşünmenin işlevleri arasındadır.
Düşünme olmasaydı kişi yaşantılarından öğrendiklerini yeni durumlara aktarmakta, seçenekler arasında karar vermekte ve davranışlarının sonuçlarını öngörmekte zorlanırdı. Felsefi düşünme ve felsefi sorular, düşünmenin belirli sorular ve sorunlar üzerinde yürütülen özel bir alanını oluşturur; ayrıntıları felsefenin temel soruları başlığında incelenebilir. Düşüncelerimizi ifade ederken kullandığımız dil de onları düzenlememize ve başkalarıyla paylaşmamıza yardımcı olur.
Yağmur ihtimalinde şemsiye alıp almamaya karar vermek, ödevleri önem sırasına koyarak plan yapmak ve bir arkadaşla yaşanan soruna çözüm aramak günlük düşünme örnekleridir. Bu durumların her birinde kişi bilgileri değerlendirir, seçenekleri karşılaştırır ve bir davranış seçer.
Düşünme ile düşünceyi karıştırmamak önemlidir: düşünme zihinsel süreçtir, düşünce ise bu süreçte ortaya çıkan fikir veya sonuçtur.
Sık sorulan sorular
Düşünmek yalnızca konuşarak veya içimizden cümle kurarak mı gerçekleşir?
Hayır. Düşünme; değerlendirme, karşılaştırma, hatırlama, hayal etme ve karar verme gibi farklı zihinsel etkinlikleri de kapsayabilir.
Düşünce ile düşünme arasındaki en kısa fark nedir?
Düşünme zihnin yürüttüğü süreçtir; düşünce bu süreçte ortaya çıkan fikir, görüş veya sonuçtur.
Karar vermek düşünme sayılır mı?
Evet. Karar verirken seçenekleri, bilgileri ve olası sonuçları değerlendirip bir seçim yaparız; bu da düşünmenin bir biçimidir.
Düşünme her zaman bir duyuyla alınan bilgiyle mi başlar?
Hayır. Düşünme geçmiş bir anıyı hatırlama, geleceği hayal etme veya bir olasılığı değerlendirme sırasında da gerçekleşebilir.
- •Wikipedia (EN) — Thought — Thought / girisen.wikipedia.org