Gece ve Gündüz Neden Olur?
Gece ve gündüz, Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesiyle oluşur. Güneş’e dönük olan Dünya yüzeyi aydınlanır ve gündüz yaşanır; Güneş ışığı almayan yüzeyde ise gece olur. Dünya’nın bir dönüşü yaklaşık 24 saat sürdüğü için gece ve gündüz düzenli olarak birbirini izler.
Bu yazıda (4)
Gece ve gündüzün oluşmasının temel nedeni, Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesidir. Güneş ışığı Dünya’nın her yerine aynı anda ulaşmadığı için bazı yerlerde gündüz yaşanırken bazı yerlerde gece yaşanır.
Gece ve gündüz kavramları
Gündüz, bulunduğumuz yerin Güneş ışığı aldığı zaman dilimidir. Bu sırada çevremiz aydınlık görünür ve Güneş’i gökyüzünde görebiliriz. Gece ise bulunduğumuz yerin Güneş ışığı almadığı zamandır; çevremiz karanlıklaşır ve Güneş’i göremeyiz. Gece ve gündüz, Dünya’nın farklı bölgelerinde aynı anda farklı biçimde yaşanabilir. Örneğin Türkiye’de gündüz yaşanırken Dünya’nın Güneş’e dönük olmayan başka bir bölgesinde gece olabilir.
Güneş ışığı Dünya’nın yalnızca bir bölümünü aydınlatır
Güneş ışıkları uzaya doğru yayılır; ancak Dünya’nın küreye benzeyen şekli nedeniyle ışık, Dünya’nın bütün yüzeyine aynı anda ulaşamaz. Güneş’e dönük olan yüzey aydınlanır ve o bölgede gündüz olur. Dünya’nın Güneş’ten uzak tarafta kalan yüzeyi ise ışık alamadığı için karanlıkta kalır ve orada gece yaşanır. Bir topun üzerine el feneri tuttuğumuzu düşünelim: Topun ışığa bakan kısmı aydınlanır, arka kısmı ise gölgede kalır. Dünya’da da Güneş ışığı alan ve almayan yüzeyler bu şekilde ayrılır.
Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi
Dünya’nın içinden geçtiği varsayılan ve Kuzey Kutbu ile Güney Kutbu’nu birleştiren çizgiye Dünya’nın ekseni denir. Dünya, kendi ekseni etrafında döner. Bu dönüş sırasında Dünya’nın farklı bölgeleri sırayla Güneş’e dönük hâle gelir ve Güneş ışığı alır. Güneş’e dönük olan yerde gündüz yaşanırken Dünya’nın dönüşüyle bu bölge Güneş ışığından uzaklaşır ve gece başlar. Bir oyuncak topun üzerine küçük bir nokta çizip topu elinizle yavaşça döndürürseniz, noktanın önce lambaya bakan sonra lambadan uzaklaşan tarafına geçtiğini görebilirsiniz. Dünya’daki gece ve gündüz değişimi de buna benzer, fakat Dünya’yı döndüren şey bir el değil, Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki doğal dönüşüdür. Örneğin sabah bulunduğunuz yerde Güneş’in doğması, bulunduğunuz yüzeyin Güneş’e doğru dönmeye başlamasıyla ilgilidir; akşam Güneş’in batması ise o yüzeyin Güneş’ten uzaklaşmasıyla gerçekleşir. Mevsimlere göre gündüz süresinin değişmesi ve kutup gündüzü ile kutup gecesi ise bu temel gece-gündüz açıklamasından farklı, başka konulardır. Saat farklarının ve zaman dilimlerinin oluşumu ayrıca ele alınır.
Yaklaşık 24 saatlik gece ve gündüz döngüsü
Dünya’nın kendi ekseni etrafında bir kez dönmesi yaklaşık 24 saatlik bir günlük döngü oluşturur. Bu döngü içinde bulunduğumuz yer önce Güneş ışığı alan tarafa geçer ve gündüz yaşanır; ardından Güneş ışığı almayan tarafa geçer ve gece başlar. Dünya dönmeye devam ettiği için gece ve gündüz düzenli biçimde birbirini izler. Bu nedenle sabah, öğle, akşam ve gece gibi günlük zamanlar her gün benzer sırayla yaşanır. Örneğin sabah aydınlıkta okula giden bir öğrenci, Dünya’nın dönüşü sürdükçe gün içinde akşamı ve daha sonra geceyi yaşar.
Sabah odanızın penceresinden içeri Güneş ışığı girmesi gündüzü, akşam hava karardıktan sonra lambayı açmanız ise bulunduğunuz yerin Güneş ışığı almayan tarafta olmasını gösterir. Gece lambası Dünya’yı aydınlatmaz; yalnızca bulunduğunuz küçük alanı aydınlatır.
Gece ve gündüzün nedeni Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesidir. Dünya’nın Güneş etrafında dolanması gece ve gündüzün temel nedeni değildir.
Sık sorulan sorular
Gece ve gündüz neden oluşur?
Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesiyle oluşur. Güneş’e dönük yüzeyde gündüz, ışık almayan yüzeyde gece yaşanır.
Dünya’nın her yerinde aynı anda gündüz mü olur?
Hayır. Güneş ışığı Dünya’nın yalnızca bir bölümünü aydınlattığı için bazı bölgelerde gündüz yaşanırken başka bölgelerde gece yaşanabilir.
Bir gündüz ve gece döngüsü ne kadar sürer?
Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki bir dönüşü yaklaşık 24 saatlik gece-gündüz döngüsü oluşturur.
Dünya dönmeseydi gece ve gündüz olur muydu?
Gece ve gündüzün düzenli olarak birbirini izlemesini sağlayan temel olay Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesidir.
- •gece gündüz oluşumu | COĞRAFYA BİLİMcografyabilim.wordpress.com