URL Nedir? Web Adresinin Bölümleri ve Okunuşu

URL tanımı ve web üzerindeki işlevi

URL, İngilizce “Uniform Resource Locator” ifadesinin kısaltmasıdır ve web üzerindeki bir kaynağa yapılan başvuruyu belirtir. Bu kaynak çoğu zaman bir web sayfasıdır; ancak dosya, e-posta adresi veya farklı bir internet hizmeti de URL ile gösterilebilir. Günlük kullanımda URL ve web adresi ifadeleri çoğunlukla aynı anlamda kullanılır.

Bir URL'nin temel görevi, kaynağın ağ üzerindeki konumunu ve kaynağa ulaşmak için kullanılacak erişim yöntemini belirtmektir. Tarayıcı, adresi parçalara ayırarak hangi şemayı kullanacağını ve hangi ana bilgisayara bağlanacağını anlar; yol, sorgu ve parçalı bölüm gibi kısımlar da istenen içeriğin daha özel biçimde seçilmesine yardımcı olur. Tarayıcılar genellikle açık olan sayfanın URL'sini adres çubuğunda gösterir.

Örneğin https://www.example.com/index.html adresinde https erişim şemasını, www.example.com ana bilgisayar adını, /index.html ise istenen kaynağın yolunu belirtir. Bu adres, example.com üzerindeki belirli bir HTML kaynağına yönelir; URL'nin kendisi sayfanın içeriği değil, o içeriğe ulaşmayı sağlayan adrestir. Tarayıcı ile sunucu arasındaki istek-yanıt süreci ise bu makalenin dışında, ayrı bir konudur.

URL'nin temel yapısı: şema, alan adı, port, yol, sorgu ve parçalı bölüm

Bir URL, farklı görevleri olan bölümlerin belirli ayraçlarla yan yana gelmesiyle oluşur. Şu örneği inceleyelim:

https://www.example.com:8443/urunler/kitap?renk=mavi&sayfa=2#yorumlar

“https” şemadır ve kaynağa erişimde kullanılacak yöntemi gösterir. “www.example.com” alan adı ya da ana bilgisayar adıdır; kaynağın hangi internet adresi altında aranacağını belirtir. Alan adından sonra gelen “:8443” porttur. Port, aynı ana bilgisayar üzerindeki belirli ağ hizmetini ayırt etmek için kullanılır ve URL'de bulunması zorunlu değildir.

“/urunler/kitap” yol, yani path bölümüdür. Sunucudaki veya web uygulamasındaki hangi kaynak ya da mantıksal konumun seçildiğini gösterir. “?renk=mavi&sayfa=2” sorgu, yani query bölümüdür; sayfanın hangi ölçütlerle hazırlanacağını belirtmek için ad-değer çiftleri taşıyabilir. “#yorumlar” ise parçalı bölüm, yani fragment'tır ve kaynak içindeki belirli bir bölüme yönelir.

Şema, URL'nin en başında yer alır ve iki nokta üst üste işaretinden önce bulunur. HTTP ve HTTPS, web sayfalarına erişimde kullanılan iki yaygın şemadır; HTTPS, istek ve yanıtların siteyle güvenli bir bağlantı üzerinden yapılmasını gerektirir. Bu şemaların ayrıntıları için HTTP ve HTTPS şemaları konusuna bakılabilir.

URL'nin bölümlerini soldan sağa okuma

Bir URL'yi okurken önce ilk iki nokta üst üste işaretinden önceki şemaya bakılır; bu bölüm erişim yöntemini gösterir. Ardından “//” sonrasında gelen ana bilgisayar veya alan adı belirlenir. Alan adından sonra ayrıca “:sayı” biçiminde bir port varsa kullanılan ağ hizmeti belirtilmiştir. Ana bilgisayar ve varsa port bölümünden sonra gelen “/” ile başlayan kısım path'tir ve istenen kaynağın yolunu gösterir. “?” işaretiyle başlayan kısım query olarak ek seçimleri veya filtreleri, “#” işaretiyle başlayan son kısım ise sayfa içindeki hedef bölümü belirtir. Örneğin https://site.example:8080/haberler/gundem?gun=bugun#baslik adresi; HTTPS şeması, site.example alan adı, 8080 portu, /haberler/gundem yolu, gun=bugun sorgusu ve baslik fragment'ı şeklinde okunur. Büyük-küçük harfler, özel karakterler ve farklı alfabeler URL içinde özel kurallara veya kodlamaya tabi olabilir; bu konu karakter kodlama başlığında ele alınır.

URL, alan adı, web adresi ve IP adresi arasındaki fark

Web adresi, günlük dilde genellikle URL ile aynı şeyi anlatan genel bir ifadedir. URL daha geniş ve teknik bir kavramdır: yalnızca alan adını değil, şemayı, portu, yolu, sorguyu ve fragment'ı da içerebilir. Örneğin https://www.example.com/urunler adresinin tamamı URL'dir; www.example.com ise bu URL'nin ana bilgisayar veya alan adı bölümüdür.

Alan adı, insanların daha kolay okuyup hatırlayabildiği metinsel addır. IP adresi ise ağdaki ana bilgisayarı belirtmek için kullanılan sayısal bir adrestir; URL sözdiziminde ana bilgisayar bölümü kayıtlı bir ad veya IP adresi olabilir. Bu nedenle https://192.0.2.10/urunler biçimindeki bir adres, alan adı yerine IP adresi kullanan bir URL örneğidir. Bir web adresini yalnızca “alan adı” sanmak, yol, sorgu veya sayfa içi hedef gibi diğer bölümleri gözden kaçırır.

Path, query ve fragment bölümlerinin içerik seçmedeki rolü

Path, query ve fragment URL'nin aynı alan adı altındaki farklı hedefleri ayırt etmesine yardımcı olur. Path, hangi sayfanın, kaynağın veya uygulamanın seçileceğini gösterir. Örneğin /urunler/kitap yolu, ürünler altında kitapla ilişkili bir kaynağa yönlendirebilir. Yol, dosya sistemi klasörlerini andırsa da her zaman bilgisayardaki gerçek bir dosyanın konumunu ifade etmez; web uygulaması bu bölümü mantıksal bir kaynak seçmek için kullanabilir.

Query, soru işaretinden sonra gelir ve çoğunlukla filtre, sıralama, arama sözcüğü veya sayfa numarası gibi ek bilgileri taşır. /urunler?renk=mavi&sayfa=2 adresinde path ürünler bölümünü seçerken query, mavi renk filtresini ve ikinci sayfayı ister. Fragment ise diyez işaretinden sonra bulunur ve seçilmiş kaynak içindeki belirli bir başlığa veya öğeye yönelir. Örneğin #yorumlar, HTML sayfasındaki yorumlar bölümünün kimliğiyle eşleşirse tarayıcı o bölümü görünür konuma getirir. Böylece path farklı kaynağı, query kaynağın hangi seçeneklerle sunulacağını, fragment ise aynı kaynak içindeki konumu belirler.