Midenin Yapısı Nasıldır? Bölümleri ve Duvar Katmanları

Midenin vücuttaki konumu ve genel görevi

Mide, karın boşluğunun üst bölümünde, diyaframın altında ve vücudun sol tarafına daha yakın konumda bulunur. Üst ucunda yemek borusuyla, alt ucunda ise onikiparmak bağırsağıyla bağlantı kurar. Bu yerleşim, midenin ağızdan alınan besinlerin ince bağırsağa ulaşmadan önce geçtiği ara bölüm olmasını sağlar.

Midenin temel görevleri besinleri geçici olarak depolamak, onları kas hareketleriyle karıştırmak ve sindirim sıvılarıyla temas ettirmektir. Mide duvarındaki kasların oluşturduğu karıştırma hareketleri, besinleri daha küçük parçalara ayırarak yarı sıvı bir içerik hâline getirir. Bu içerik kimus olarak adlandırılır ve daha sonra küçük miktarlar hâlinde onikiparmak bağırsağına gönderilir. Örneğin bir öğün sonrasında alınan katı besinler önce midede tutulur, ardından mide çıkışından azar azar ilerler; böylece ince bağırsak bir anda fazla miktarda içerikle karşılaşmaz.

Mide salgıları, besinlerin mide içindeki sindirim sürecine katılır; salgıların hangi hücrelerden üretildiği ve ayrıntılı etkileri ayrı bir konudur. Mide hareketleri ve besinlerin kimusa dönüşmesi de bu mekanik karıştırma işlevinin temel başlığıdır.

Midenin ana bölümleri ve giriş-çıkış bağlantıları

Midenin dört ana bölümü kardia, fundus, korpus ve pilordur. Kardia, yemek borusunun mideye bağlandığı giriş bölgesidir. Kardiadan yukarıda ve sola doğru, diyaframın altında kubbe biçimli fundus bulunur. Fundusun altında yer alan korpus, midenin en geniş ve ana gövde bölümüdür. Besinlerin tutulması ve mide içeriğiyle karıştırılması büyük ölçüde bu genel mide bölgesinde gerçekleşir.

Midenin alt bölümündeki pilor, mideyi onikiparmak bağırsağına bağlayan huni biçimli kısımdır. Pilorun geniş tarafı korpusa komşu pilor antrumu, dar tarafı ise onikiparmak bağırsağına uzanan pilor kanalıdır. Pilor kanalının bağlantı noktasında pilor sfinkteri adı verilen düz kaslı yapı bulunur. Bu kas, mide içeriğinin çıkışını kontrol eder. Böylece mide içeriği bir öğün sırasında tek seferde değil, küçük miktarlar hâlinde bağırsağa geçer.

Örneğin yutulan bir lokmanın izlediği anatomik yol yemek borusundan kardiaya, oradan mide gövdesine ve ardından pilor kanalına doğrudur. Pilor sfinkteri bu yolun çıkışında kapı gibi davranarak geçişi sınırlar; ancak bu benzetme yapının gerçek kas hareketlerini açıklamak yerine yalnızca konumunu anlamayı kolaylaştırır. Mide salgılarının ve hareketlerinin düzenlenmesi ise bu makalenin kapsamı dışındaki ayrı bir konudur.

Mide duvarının katmanları

Mide duvarı, sindirim kanalının birçok bölümünde görülen dört temel katmandan oluşur: içten dışa doğru mukoza, submukoza, kas tabakası ve dış örtü. Bu katmanlar, midenin hem içeriğiyle temas etmesini hem de besinleri hareket ettirmesini mümkün kılan farklı görevler üstlenir.

Mukoza, mide boşluğuna bakan en iç katmandır. Yüzeyindeki epitelde mide çukurları bulunur ve bu çukurlar mide bezlerine açılır. Mide bezleri, mide sıvısının bileşenlerini üreten farklı hücreleri barındırır. Midenin orta ve üst bölümlerindeki bezler daha büyük ve çeşitlilik bakımından daha zenginken, kardia ile pilor bölgesindeki bezlerde mukus salgılayan hücreler daha belirgindir. Submukoza, mukozanın altında yer alan ve onu kas tabakasına bağlayan destek katmanıdır.

Kas tabakası, dıştan içe doğru uzunlamasına ve dairesel düz kas tabakalarına ek olarak içte eğik bir kas tabakası da içerir. Bu ek eğik tabaka, midenin yalnızca içeriği ileriye doğru taşımasını değil, aynı zamanda kuvvetli biçimde çalkalayıp karıştırmasını sağlar. Örneğin mideye ulaşan katı besinler, bu kas tabakalarının farklı yönlerdeki kasılmalarıyla mide sıvısıyla karışır ve daha akışkan bir içerik hâline gelir.

En dışta mideyi örten dış örtü bulunur. Bu katman, midenin karın boşluğu içindeki yüzeysel sınırını oluşturur. Böylece mide duvarı, içeride salgı ve emilimle; kas tabakasında karıştırma ve ilerletmeyle; dış bölümünde ise organın dış yüzeyinin oluşturulmasıyla ilişkilenen bütünlüklü bir yapı meydana getirir. Mide asidi, pepsin ve protein sindiriminin ayrıntıları ile midenin asitten korunma mekanizmaları bu yapısal tanımın dışında ele alınır.

Mide kıvrımları ve iç yüzeyin temel özellikleri

Midenin iç yüzeyi düz değildir; mukoza ve submukozanın oluşturduğu belirgin kıvrımlar ruga adı verilen yapıları meydana getirir. Mide boşken bu kıvrımlar daha belirgin hâle gelir ve organın iç yüzeyinin katlanmış görünmesine neden olur. Mideye besin geldiğinde kıvrımların açılabilmesi, duvarın gerilmeden daha fazla içerik kabul etmesine katkı sağlar.

Mukoza üzerinde çok sayıda mide çukuru bulunur. Bu çukurların her biri, mide sıvısı salgılayan bir mide bezinin girişini oluşturur. Bu nedenle iç yüzey, hem kıvrımlı bir görünüm taşır hem de salgı bezlerinin açıldığı çok sayıda küçük giriş içerir. Örneğin açlıkta daha büzüşmüş görünen mide, yemek sonrasında içeriğin hacmine uyum sağlarken kıvrımlarını kısmen açabilir. Kıvrımların ve mide kaslarının birlikte çalışması, besinlerin mide içinde tutulup karıştırılmasına yardımcı olur.

Midenin komşu organlarla temel anatomik ilişkileri

Mide diyaframın altında yer alır; küçük kurvaturundan küçük omentum aracılığıyla karaciğere bağlanır; büyük kurvaturundan uzanan büyük omentum ise aşağı sarkarak transvers kolonla ilişki kurar. Yemek borusu kardia üzerinden mideye ulaşırken pilor, mideyi onikiparmak bağırsağına bağlar.